કાજર બારીયા (છોટાઉદેપુર)
છોટાઉદેપુર જિલ્લાના નવીન કદવાલ તાલુકા હેઠળની કદવાલ જૂથ ગ્રામ પંચાયતમાં વિકાસનાં કામોના નામે સરકારી નાણાંના વહીવટ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. આદિવાસી નાયક સમાજ માટે ફાળવાયેલી સ્મશાનભૂમિ પર બની રહેલા સ્મશાનગૃહના બાંધકામમાં હલકી ગુણવત્તાનું મટીરીયલ વપરાતું હોવાના અને ચાલુ બાંધકામમાં મોટા પથ્થરો નાખવામાં આવતા હોવાના ગ્રામજનોએ આક્ષેપો કર્યા છે. જે સ્મશાનગૃહ માણસની અંતિમ વિદાયનું આશ્રયસ્થાન બનવાનું છે, તેના બાંધકામમાં જ જો ગુણવત્તા અને પારદર્શિતાની ચિતા સળગતી હોય, તો તેને વિકાસ કહેવો કે સરકારી નાણાં સાથેની ગંભીર બેદરકારી?
સ્મશાનગૃહ એ કોઈ સામાન્ય ઈમારત નથી. એ એવી જગ્યા છે, જ્યાં માણસ જીવનની અંતિમ યાત્રા પૂર્ણ કરે છે અને પરિવારજનો ભારે હૃદયે પોતાના સ્વજનને વિદાય આપે છે. આવી પવિત્ર જગ્યાના બાંધકામમાં પણ જો કથિત ગેરરીતિઓના આક્ષેપો ઊઠે, તો તે માત્ર સરકારી નાણાંના વહીવટ સામેનો સવાલ નથી, પરંતુ માનવીય સંવેદનશીલતા અને જાહેર સલામતી સામેનો પણ સવાલ છે.
ગ્રામજનોના જણાવ્યા મુજબ, સ્થળ પર બાંધકામ દરમિયાન સિમેન્ટ-રેતીના યોગ્ય મિશ્રણ અને ગુણવત્તાના બદલે મોટા પથ્થરો નાખવામાં આવતા હોવાની બાબત સામે આવી છે. જો આ આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય, તો બાંધકામની ગુણવત્તા, ખર્ચની વાજબીતા અને કામની દેખરેખ રાખનારા જવાબદારોની ભૂમિકા અંગે ગંભીર તપાસ અનિવાર્ય બને છે.
સ્મશાનગૃહમાં અંતિમક્રિયા કરવા આવતા ડાઘુઓની સુરક્ષા સર્વોપરી હોવી જોઈએ. જો બાંધકામમાં હલકી ગુણવત્તાનું મટીરીયલ વપરાયું હોય અને તેના કારણે માળખાની મજબૂતાઈ જોખમાય, તો ભવિષ્યમાં કોઈ દુર્ઘટનાની શક્યતાને નકારી શકાય નહીં. કલ્પના કરો કે અંતિમક્રિયા દરમિયાન જ બાંધકામનો કોઈ ભાગ ધરાશાયી થાય તો કેટલું મોટું જોખમ ઊભું થઈ શકે!
આથી, કોઈ દુર્ઘટના બને તેની રાહ જોવાને બદલે તંત્રે તાત્કાલિક સ્થળ તપાસ કરવી જોઈએ. વપરાયેલા મટીરીયલના નમૂના, સિમેન્ટ-રેતીનું પ્રમાણ, પથ્થરોનો ઉપયોગ, પાયાની મજબૂતાઈ અને મંજૂર નકશા મુજબનું બાંધકામ થયું છે કે નહીં તેની નિષ્ણાત ટેકનિકલ ટીમ દ્વારા તપાસ થવી જોઈએ.
ગ્રામજનોના આક્ષેપ મુજબ, સ્થળ પર કામ કરતા મજૂરોએ જામસીંગભાઈ કોન્ટ્રાક્ટરનું નામ આપ્યું હતું. તેઓ કદવાલ જૂથ ગ્રામ પંચાયતનાં મહિલા સરપંચ રૂજલીબેન જામસીંગભાઈ રાઠવાના પતિ હોવાનું જણાવાય છે. ગ્રામજનોએ કામના વર્ક ઓર્ડર અને એસ્ટિમેટની નકલ માગતાં તેમને સંતોષકારક જવાબ મળ્યો ન હોવાનો પણ આક્ષેપ છે.
જો સરકારી ગ્રાન્ટમાંથી કામ થતું હોય, તો તેની મંજૂરી, અંદાજિત ખર્ચ, કામની સમયમર્યાદા અને ગુણવત્તાના માપદંડ અંગે પારદર્શિતા રાખવી જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિ સરપંચનો પતિ હોવાને કારણે સરકારી કામમાં મનસ્વી નિર્ણય લઈ શકે નહીં. કામની જવાબદારી કોન્ટ્રાક્ટર, સત્તાવાર અધિકારીઓ અને સંબંધિત તંત્રના નિયમો મુજબ નક્કી થવી જોઈએ.
કદવાલમાં અગાઉ દુકાનોની આગળ બનાવેલા શેડ અંગે નોટિસો આપવા અને શેડ તોડાવવાની ઘટનાને લઈને પણ સ્થાનિકોમાં ચર્ચા હોવાનું જણાવાય છે. ગ્રામજનોના આક્ષેપ મુજબ, સરપંચપતિએ પોતે જ સરપંચ હોવાનો દાવો કરીને કાર્યવાહી કરી હતી. જોકે આ ઘટનામાં નોટિસની કાયદેસરતા, સત્તાવાર મંજૂરી અને તોડફોડની પ્રક્રિયા અંગે સ્વતંત્ર તપાસ વિના કોઈ નિષ્કર્ષ પર આવવું યોગ્ય નથી.
સ્થાનિકોમાં પૂર્વ તલાટી દરમિયાન દબાણ અને અન્ય કામોમાં ગેરરીતિઓ થઈ હોવાની ચર્ચાઓ પણ થઈ રહી છે. આ તમામ બાબતોને અફવા કે આક્ષેપના સ્તરે જ રાખવાને બદલે, જો લેખિત ફરિયાદો અથવા દસ્તાવેજી પુરાવા ઉપલબ્ધ હોય તો તંત્રે તેમની અલગથી ચકાસણી કરવી જોઈએ.
ગામના વિકાસ માટે ફાળવાતી સરકારી ગ્રાન્ટ કોઈની અંગત મિલકત નથી. એ જનતાના નાણાં છે અને તેનો ઉપયોગ જનહિતમાં, નિયમ મુજબ અને ગુણવત્તાપૂર્વક થવો જોઈએ. રસ્તા, ગટર, પાણી કે અન્ય વિકાસનાં કામોમાં ગેરરીતિ થાય તો પણ તે ગંભીર બાબત છે, પરંતુ સ્મશાનગૃહ જેવા સંવેદનશીલ સ્થળના બાંધકામમાં ગુણવત્તા સામે સવાલો ઊઠે તે વધુ ચિંતાજનક છે.
માણસ જીવનભર સંપત્તિ, હોદ્દો અને સત્તા પાછળ દોડે છે, પરંતુ અંતે સૌને અંતિમ વિદાય લેવાની જ છે. ત્યારે સ્મશાન જેવી પવિત્ર જગ્યા માટે ફાળવાયેલા નાણાંના વહીવટમાં પણ જો કોઈ ગેરરીતિ સાબિત થાય, તો તે સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારીનું ઘોર ઉલ્લંઘન ગણાય. જાહેર નાણાંનો દુરુપયોગ કરનાર કોઈ પણ વ્યક્તિ હોય, તેની સામે કાયદા મુજબ પગલાં લેવાં જ જોઈએ.
હવે છોટાઉદેપુર જિલ્લા વિકાસ અધિકારી અને સંબંધિત તાલુકા વિકાસ અધિકારી સમક્ષ સૌથી મોટો પડકાર છે. ગ્રામજનોના આક્ષેપોને માત્ર અરજી લઈને ફાઇલમાં દબાવી દેવાને બદલે, સ્થળ પર નિષ્પક્ષ તપાસ કરવી જોઈએ. બાંધકામની ટેકનિકલ ગુણવત્તા ચકાસવી, ખર્ચ અને મંજૂર એસ્ટિમેટ સરખાવવાં, વર્ક ઓર્ડર તથા ચુકવણીના દસ્તાવેજો તપાસવા અને જવાબદારોની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરવી જોઈએ.
જો ગેરરીતિ સાબિત થાય, તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે નિયમ મુજબ કડક કાર્યવાહી કરીને સરકારી નાણાંની વસૂલાત સહિતના જરૂરી પગલાં લેવાં જોઈએ. તપાસમાં કોઈને પણ હોદ્દા, સંબંધો કે રાજકીય ઓળખના આધારે છૂટછાટ મળવી ન જોઈએ.
કદવાલના ગ્રામજનોને હવે આશ્વાસન નહીં, પારદર્શક તપાસ અને જવાબદારી જોઈએ. કારણ કે સ્મશાનગૃહની મજબૂતાઈ માત્ર ઈંટ, સિમેન્ટ અને રેતીનો પ્રશ્ન નથી; તે જાહેર વિશ્વાસ અને માનવીય ગરિમા સાથે જોડાયેલો વિષય છે. આક્ષેપો સાચા છે કે નહીં તેનો નિર્ણય તપાસ કરશે, પરંતુ તપાસ કરાવવાની જવાબદારી તંત્ર ટાળી શકે નહીં.
* નબળા બાંધકામમાં મોટા પથ્થરો નાખી સરકારી ગ્રાન્ટનો વેડફાટ થતો હોવાના ગ્રામજનોના આક્ષેપો; સરપંચપતિની ભૂમિકા સામે સવાલો, વર્ક ઓર્ડર અને એસ્ટિમેટ જાહેર કરી તટસ્થ ટેકનિકલ તપાસની ઉગ્ર માંગ
* માનવતા નેવે મુકી રૂપિયા ની ભૂખ સંતોષવા બનાવાતા હલકી ગુણવત્તા વારા સ્મશાન માં મૃતાત્મા ને બાળવા જવું કે પોતે મરવા જવું જેવી આદિવાસી નાયક સમાજ ની સ્થિતિ
* કદવાલ ના ભ્રષ્ટાચારી વિકાસ ના મોડલ પાછળ તાજેતર માં બદલી થયેલા તલાટી કમ મંત્રી નું દિમાગ અને મહિલા સરપંચ પતિ નું ડેરિંગ છે આ બેલડીએ વિકાસ ના નામે લાખો રૂપિયા પોતાના ખિસ્સા માં ભર્યા હોવાની લોકચર્ચા
