નવી દિલ્હી: અરવલ્લી પર્વતો અને પર્વતમાળાની વ્યાખ્યા તથા તેના સંરક્ષણ અંગે કામ કરી રહેલી ઉચ્ચાધિકારપ્રાપ્ત નિષ્ણાત સમિતિને સુપ્રીમ કોર્ટે વધુ છ મહિનાનો સમય આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સમિતિને 30 નવેમ્બર સુધીમાં અંતિમ રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
સમિતિ દ્વારા 28 ફેબ્રુઆરી 2027 સુધીનો વધારાનો સમય માંગવામાં આવ્યો હતો. જોકે, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે આ માંગ ફગાવી દીધી હતી.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયમૂર્તિ જ્યોમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયમૂર્તિ વી. મોહનની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે હવે સમિતિને વધુ સમય આપવામાં આવશે નહીં.
સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કડક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “સમિતિએ તો મૂળભૂત રીતે મારી નિવૃત્તિ સુધી મામલો મુલતવી રાખવાની માંગ કરી છે.”
‘જરૂર પડે તો દિવસ-રાત કામ કરો’
સુપ્રીમ કોર્ટે સમિતિને 30 નવેમ્બર સુધીમાં કામગીરી પૂર્ણ કરવા સૂચના આપી છે. સાથે જ કોર્ટએ કહ્યું કે જો જરૂરી હોય તો સમિતિએ “દિવસ-રાત કામ” કરીને પણ સમયમર્યાદામાં રિપોર્ટ તૈયાર કરવો જોઈએ.
કોર્ટે ચેતવણી આપી કે જો સમિતિ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કામગીરી પૂર્ણ નહીં કરે તો સમિતિના પુનર્ગઠન અંગે વિચારણા કરવામાં આવી શકે છે.
કોર્ટે એ પણ જણાવ્યું કે અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતા પહેલાં સમિતિએ તમામ સંબંધિત પક્ષો સાથે અસરકારક પરામર્શ કરવો પડશે. જેમાં રાજસ્થાન અને ગુજરાતના આદિવાસી સમુદાયો સહિત તમામ હિતધારકોની રજૂઆતો સાંભળવાની રહેશે.
માત્ર વચગાળાનો રિપોર્ટ નહીં, અંતિમ રિપોર્ટ રજૂ કરો
સુનાવણી દરમિયાન વધારાના સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ કોર્ટને જણાવ્યું કે સમિતિ દ્વારા એક વચગાળાનો રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
આ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સમિતિએ માત્ર વચગાળાનો રિપોર્ટ નહીં પરંતુ અંતિમ રિપોર્ટ સાથે કોર્ટ સમક્ષ આવવું જોઈએ.
જોકે, જરૂરી હોય ત્યારે અરવલ્લી સંબંધિત તાત્કાલિક મુદ્દાઓ પર વિચાર કરી શકાય તે માટે કોર્ટએ વચગાળાના અહેવાલ રજૂ કરવાની મંજૂરી આપી છે.
28 ફેબ્રુઆરી 2027 સુધીની મુદતની માંગ ફગાવાઈ
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી રજૂઆત કરતા વકીલે જણાવ્યું હતું કે તમામ સંબંધિત પક્ષોને યોગ્ય રીતે સાંભળવા અને જરૂરી સામગ્રી એકત્ર કરવા માટે સમિતિને વધુ સમયની જરૂર છે.
તેમણે જણાવ્યું કે અસરગ્રસ્ત પક્ષોને હજુ સુધી પોતાની વાત રજૂ કરવાની મર્યાદિત તક મળી છે અને સમિતિની ભલામણોને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલાં યોગ્ય પરામર્શ જરૂરી છે.
પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે 28 ફેબ્રુઆરી 2027 સુધીની છ મહિનાની વધારાની મુદત આપવાની માંગ ફગાવી દીધી અને અંતિમ રિપોર્ટ માટે માત્ર 30 નવેમ્બર સુધીનો સમય આપ્યો.
આ મામલે હવે 2 ડિસેમ્બરે આગામી સુનાવણી થશે.
જૂનમાં રચાઈ હતી પાંચ સભ્યોની નિષ્ણાત સમિતિ
અરવલ્લી પર્વતો અને પર્વતમાળાની વ્યાખ્યા તથા સંરક્ષણ અંગે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે જૂનમાં ભારતીય વન સંશોધન અને શિક્ષણ પરિષદના મહાનિર્દેશકની અધ્યક્ષતામાં પાંચ સભ્યોની ઉચ્ચાધિકારપ્રાપ્ત સમિતિની રચના કરી હતી.
સમિતિને પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ અરવલ્લી વિસ્તારની વ્યાખ્યા, ઓળખ અને સીમા નિર્ધારણ અંગે વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.
સમિતિએ 31 ઓગસ્ટ સુધીમાં રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો હતો.
આ ઉપરાંત સરકારો, પર્યાવરણવિદો, સંરક્ષણ નિષ્ણાતો, બિનનફાકારક સંસ્થાઓ, ખનન લીઝધારકો, પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા પક્ષો, ખેડૂતો, ખાણ કામદારો અને સ્થાનિક સમુદાયો સહિત તમામ સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો લેવાના હતા.
100 મીટરની ઊંચાઈની વ્યાખ્યા સામે સુપ્રીમ કોર્ટની ચિંતા
અરવલ્લી મામલે સુપ્રીમ કોર્ટની મુખ્ય ચિંતા તેની સંશોધિત વ્યાખ્યાને લઈને છે.
કોર્ટએ અગાઉ નોંધ્યું હતું કે સંશોધિત વ્યાખ્યા મુજબ માત્ર 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતી ભૂ-આકૃતિઓને અરવલ્લી પર્વતો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી રહી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે આશંકા વ્યક્ત કરી હતી કે આવી વ્યાખ્યાને કારણે પર્યાવરણીય રીતે મહત્વપૂર્ણ વિશાળ વિસ્તારો સંરક્ષણના દાયરાની બહાર થઈ શકે છે.
આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉના પોતાના નિર્ણય પરની રોક યથાવત રાખીને અરવલ્લી પર્વતમાળા સંબંધિત તમામ પાસાઓની તપાસ કરવા નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટે સમિતિને 30 નવેમ્બર સુધીમાં અંતિમ રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે.
