એક સમયે 5થી 6 હજાર કાર્ટનનું ઉત્પાદન ઘટીને 1 હજાર કાર્ટન થયું હતું : 150થી વધુ મરઘા પાલક ખેડૂતો સંગઠિત થતાં માર્કેટિંગ વ્યવસ્થામાં સુધારો
ડાંગ : ડાંગ જિલ્લામાં મરઘાં પાલન અને ઈંડા ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ફરી એકવાર પ્રગતિ જોવા મળી રહી છે. એક સમયે દૈનિક 5,000થી 6,000 કાર્ટન ઈંડાનું ઉત્પાદન કરતા આ જિલ્લામાં યોગ્ય માર્કેટિંગ વ્યવસ્થાના અભાવે ઉત્પાદન ઘટીને માત્ર 1,000 કાર્ટન જેટલું થઈ ગયું હતું. જોકે, મરઘા પાલક ખેડૂતોએ સંગઠિત થઈ સામૂહિક વેચાણ અને માર્કેટિંગની વ્યવસ્થા ઊભી કરતાં હવે દૈનિક ઉત્પાદન ફરી વધીને 2,500 કાર્ટનને પાર પહોંચી ગયું છે.
નેપાળ લેયર પોલ્ટ્રી ફાર્મર્સ એસોસિએશનના પ્રમુખ ઈશ્વર પ્રકાશ શ્રેષ્ઠાએ જણાવ્યું હતું કે, અગાઉ ખેડૂતો સંગઠિત ન હોવાથી તેમને પોતાના ઉત્પાદનો ઓછા ભાવે વેચવાની ફરજ પડતી હતી. તેના કારણે લાંબા સમય સુધી આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડ્યું હતું. જોકે, હવે ખેડૂતો એક મંચ પર આવીને માર્કેટિંગ પદ્ધતિમાં સુધારો કરી રહ્યા છે, જેના પરિણામે ઈંડા ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ધીમે ધીમે સુધારો થઈ રહ્યો છે.
શ્રેષ્ઠાના જણાવ્યા અનુસાર, એક કાર્ટનમાં 210 ઈંડાં હોય છે અને જિલ્લામાં ઈંડાં આપતી લેયર મરઘીઓની સંખ્યા 9 લાખને વટાવી ગઈ છે. એસોસિએશનના સચિવ રવિન્દ્ર વિક્રમ કેસીનામતે જણાવ્યું હતું કે, સંગઠન સાથે 150થી વધુ મરઘા પાલક ખેડૂતો જોડાયેલા છે અને દર વર્ષે 45થી વધુ નવા ખેડૂતો આ વ્યવસ્થામાં સામેલ થઈ રહ્યા છે.
જિલ્લામાં ઉત્પાદિત થતા કુલ ઈંડામાંથી આશરે 20 ટકા એટલે કે દૈનિક 500 કાર્ટન જેટલા ઈંડાનો સ્થાનિક સ્તરે વપરાશ થાય છે. જ્યારે બાકીના 80 ટકા એટલે કે આશરે 2,000 કાર્ટન ઈંડાં અન્ય જિલ્લાઓનાં બજારોમાં મોકલવામાં આવે છે. આ રીતે ડાંગ જિલ્લો ઈંડા ઉત્પાદન ક્ષેત્રે સ્થાનિક માંગ ઉપરાંત બહારના બજારોની જરૂરિયાત પણ પૂરી કરી રહ્યો છે.
ઈંડાના વેચાણ અને વિતરણની પ્રક્રિયાને વધુ સુવ્યવસ્થિત બનાવવા નેપાળ લેયર પોલ્ટ્રી ફાર્મર્સ એસોસિએશન દ્વારા નેપાળ એગ ટ્રેડિંગ પ્રાઈવેટ લિમિટેડના સહયોગથી તુલસીપુર ખાતે ઈંડાં એકત્ર કરવા અને વિતરણ માટે ખાસ ડેપો સ્થાપવામાં આવ્યો છે. સ્થાનિક બજારમાં વેચાણ ન થઈ શકતાં વધારાનાં ઈંડાં આ ડેપો ખાતે એકત્ર કરવામાં આવે છે અને ત્યાંથી અન્ય જિલ્લાઓનાં બજારો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
એસોસિએશનના કેન્દ્રીય અધ્યક્ષ બિનોદ પોખરેલે જણાવ્યું હતું કે, એક ઈંડાના ઉત્પાદન પાછળ અંદાજે રૂ.19.12નો ખર્ચ થાય છે. તેમ છતાં ખેડૂતોને ઘણીવાર ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછા ભાવે ઈંડાં વેચવાની ફરજ પડે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ડેપો સ્થાપીને સિંગલ વિન્ડો માર્કેટિંગ વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવી છે, જેથી ખેડૂતોને યોગ્ય બજાર મળી રહે અને વધારાના ઈંડાં દેશભરનાં વિવિધ બજારો સુધી પહોંચાડી શકાય.
ખેડૂતોની એકતા, સંગઠિત માર્કેટિંગ વ્યવસ્થા અને બજાર સુધી સીધી પહોંચના પ્રયાસોથી ડાંગના મરઘાં પાલન ક્ષેત્રે ફરી આશાનું કિરણ જાગ્યું છે. હવે ઉત્પાદનની સાથે ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદનોના પોષણક્ષમ ભાવ મળે અને આ વ્યવસાય વધુ આર્થિક રીતે સધ્ધર બને તે દિશામાં પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
