અવધ એક્સપ્રેસ | સાવલી
વડોદરા જિલ્લાના સાવલીથી ઉદલપુર તરફ જતો માર્ગ હાલ વાહનચાલકો માટે જોખમનો માર્ગ બની રહ્યો હોવાની ગંભીર ફરિયાદો ઊઠી છે. રોડના નવીનીકરણ અને ડ્રેનેજ લાઇનની કામગીરીમાં કથિત વિલંબ, અવ્યવસ્થિત આયોજન અને રોડ સેફ્ટીના પૂરતા સાધનોના અભાવને કારણે સ્થાનિક લોકોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા એક મહિનામાં પાંચથી વધુ લોકોએ અકસ્માતોમાં જીવ ગુમાવ્યો હોવાના આક્ષેપો વચ્ચે સવાલ એ ઊભો થયો છે કે રસ્તાનું કામ લોકોની સુવિધા માટે થઈ રહ્યું છે કે પછી લોકોના જીવ જોખમમાં મૂકીને તંત્ર અને કોન્ટ્રાક્ટરની બેદરકારીને છાવરવામાં આવી રહી છે?
રસ્તાનું નવીનીકરણ વિકાસની નિશાની બનવું જોઈએ, પરંતુ જો એ જ કામગીરી દરમિયાન વાહનચાલકો માટે સુરક્ષિત અવરજવરની વ્યવસ્થા ન હોય, ચેતવણીનાં બોર્ડ ન હોય અને રાત્રિના સમયે જોખમી સ્થળો સ્પષ્ટ દેખાય તેવી વ્યવસ્થા ન હોય, તો વિકાસની આ કામગીરી નાગરિકો માટે જોખમનું કારણ બની શકે છે. સાવલી–ઉદલપુર રોડ પર સર્જાયેલી પરિસ્થિતિએ હવે રોડ વિભાગની કામગીરી અને દેખરેખ સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, પોઇચા ચોકડી નજીક થયેલા અકસ્માતમાં એક યુવકે જીવ ગુમાવ્યો હતો. ત્યારબાદ ભાદરવા ચોકડી નજીક પણ ગંભીર અકસ્માતોમાં યુવકોનાં મોત થયાં હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. તાજેતરમાં આ જ વિસ્તારમાં ફરી અકસ્માત સર્જાયાની ઘટના સામે આવતાં માર્ગ પરની સલામતી અંગે ચિંતા વધી છે. એક તરફ અકસ્માતોમાં પરિવારો પોતાના સ્વજનો ગુમાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ માર્ગની કામગીરી દરમિયાન સલામતીનાં પૂરતાં પગલાં લેવામાં આવે છે કે નહીં તેની તપાસની માંગ ઊઠી રહી છે. છેલ્લા એક મહિનામાં પાંચથી વધુ લોકોનાં મોત થયાના આક્ષેપોની સત્તાવાર અકસ્માતના રેકોર્ડ સાથે ચકાસણી કરીને, દરેક ઘટનામાં માર્ગની સ્થિતિ, ચેતવણીનાં બોર્ડ, ડાયવર્ઝન અને કોન્ટ્રાક્ટરની જવાબદારીની તપાસ થવી જરૂરી છે. અકાળે જીવ ગુમાવનારા લોકોના પરિવારોને ન્યાય મળે અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકે તે માટે માત્ર આશ્વાસન નહીં, પરંતુ જવાબદારી નક્કી કરતી કાર્યવાહી જરૂરી છે.
આ સમગ્ર મામલે સૌથી ગંભીર અને તપાસ માગતો મુદ્દો છે કામમાં થઈ રહેલો કથિત વિલંબ અને તેના કારણે ઊભી થતી નાણાકીય અસરો. સ્થાનિક સ્તરે એવો સવાલ ઊઠી રહ્યો છે કે જો સરકારી કામ સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ ન થાય, તો વિલંબ માટે જવાબદાર કોણ અને તેની જવાબદારી નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા ક્યાં છે? મોંઘવારીના કારણે સિમેન્ટ, ડામર, સ્ટીલ, મજૂરી કે અન્ય બાંધકામ સામગ્રીના ભાવમાં વધારો થતો હોવાની દલીલ ક્યારેક કોન્ટ્રાક્ટર તરફથી રજૂ થઈ શકે છે. પરંતુ શું કામમાં થયેલા વિલંબના આધારે કોન્ટ્રાક્ટરને ટેન્ડરમાં મંજૂર રકમ કરતાં વધુ ચુકવણી કરવામાં આવે છે? જો થાય છે, તો કયા કરારની જોગવાઈ અને કયા સક્ષમ અધિકારીની મંજૂરીથી? આ પ્રશ્નોની દસ્તાવેજી તપાસ થવી અનિવાર્ય છે.
ટેન્ડરની શરતો, કામ પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા, વિલંબ માટે લાદવામાં આવેલી પેનલ્ટી, ભાવવધારાની મંજૂરી, વધારાનાં કામના હુકમો અને અત્યાર સુધી થયેલી ચુકવણીની વિગતો જાહેર હિતમાં ચકાસવી જોઈએ. જો વિલંબ કોન્ટ્રાક્ટરની બેદરકારીને કારણે થયો હોય, તો કરાર મુજબ દંડાત્મક કાર્યવાહી થઈ છે કે નહીં તેની પણ તપાસ થવી જોઈએ. રસ્તાનું કામ જેટલું લાંબું ચાલે તેટલો ખર્ચ આપમેળે વધે જ એવું નથી. પરંતુ વિલંબને બહાને વધારાના ખર્ચ કે વધારાની ચુકવણી મંજૂર કરવામાં આવી હોય, તો તેની પાછળના આધાર અને મંજૂરીની પારદર્શક તપાસ જરૂરી છે. સરકારી તિજોરીમાંથી એક-એક રૂપિયો જનતાના કરવેરાનો છે; તેથી દરેક વધારાના બિલ પાછળના હિસાબનો જવાબ મળવો જ જોઈએ.
રોડની કામગીરી દરમિયાન વાહનચાલકોને અગાઉથી જાણ થાય તે માટે ચેતવણીનાં બોર્ડ, યોગ્ય ડાયવર્ઝન, બેરિકેડિંગ, રાત્રિના સમયે દેખાય તેવા રિફ્લેક્ટિવ સાઇન અને જોખમી સ્થળોએ પૂરતી પ્રકાશ વ્યવસ્થા જરૂરી છે. સ્થાનિક વાહનચાલકોના આક્ષેપ મુજબ, માર્ગ પર આવી વ્યવસ્થાઓનો અભાવ અથવા અપૂરતી વ્યવસ્થા જોવા મળે છે. જો આ આક્ષેપો સાચા હોય, તો તે માત્ર બેદરકારીનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ જાહેર સલામતી સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતો મુદ્દો છે. કામ ચાલુ હોય ત્યારે રસ્તો ક્યાંથી બંધ છે, વાહન કઈ દિશામાં પસાર થવાનું છે અને આગળ કયા સ્થળે ખોદકામ કે અન્ય અવરોધ છે તેની સ્પષ્ટ જાણકારી આપવી જરૂરી છે. રોડ વિભાગે તાત્કાલિક સ્થળ તપાસ કરીને તમામ જોખમી સ્થળોએ સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જોઈએ. અકસ્માત થાય ત્યારબાદ તપાસ શરૂ કરવા કરતાં અકસ્માત ન થાય તે માટેની વ્યવસ્થા પહેલાંથી અમલમાં મૂકવી વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
સરકારી ખર્ચે ચાલતી કામગીરીની ગુણવત્તા અને પ્રગતિની દેખરેખ માટે જવાબદાર અધિકારીઓની ભૂમિકા પણ તપાસના દાયરામાં આવવી જોઈએ. સ્થળ પર જવાબદાર એન્જિનિયરો નિયમિત હાજરી આપે છે કે નહીં, કામની ગુણવત્તા ચકાસે છે કે નહીં અને સલામતીના નિયમોનું પાલન કરાવે છે કે નહીં તેની તપાસ થવી જોઈએ. સ્થાનિક લોકો દ્વારા અધિકારીઓનો સંપર્ક કરવા છતાં યોગ્ય પ્રતિસાદ મળતો ન હોવાના આક્ષેપો પણ સામે આવ્યા છે. જો આ બાબત સાચી હોય, તો જનતાની ફરિયાદો પ્રત્યેની જવાબદારી અંગે પણ ઉચ્ચ અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, કામમાં જોડાયેલા શ્રમિકો માટે જરૂરી સુરક્ષા સાધનો, જોખમી કામગીરી દરમિયાન સુરક્ષાના નિયમો, લાગુ પડતી વીમા જોગવાઈઓ અને ભારે વાહનોના દસ્તાવેજોની પણ તપાસ થવી જોઈએ. રસ્તા પર કામ કરતા મજૂરો અને ત્યાંથી પસાર થતા નાગરિકો બંનેની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી સંબંધિત એજન્સીઓની છે.
સાવલી–ઉદલપુર માર્ગના પ્રશ્ને હવે સંબંધિત રોડ વિભાગ, ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને જિલ્લા વહીવટી તંત્રએ તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. સમગ્ર કામગીરીનું સ્વતંત્ર ત્રાહિત તપાસ સમિતિ દ્વારા નિરીક્ષણ કરાવીને કામની ગુણવત્તા, પ્રગતિ, સલામતીનાં પગલાં અને નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ થવી જોઈએ. સ્થાનિક લોકોની માંગ છે કે અત્યાર સુધીનાં ટેન્ડર દસ્તાવેજો, મંજૂર અંદાજ, કામ પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા, થયેલા ખર્ચ, ચૂકવાયેલાં બિલ અને વધારાની ચુકવણીની મંજૂરીની વિગતો ચકાસવામાં આવે. તપાસમાં અનિયમિતતા કે બેદરકારી સાબિત થાય તો જવાબદાર કોન્ટ્રાક્ટર અને અધિકારીઓ સામે નિયમો તથા કાયદા અનુસાર કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
સૌથી પહેલાં માર્ગ પરના જોખમી સ્થળોએ સલામતીનાં પૂરતાં પગલાં લેવામાં આવે, ત્યારબાદ વિલંબ અને ખર્ચની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવે કારણ કે નાણાંની તપાસ પછી પણ થઈ શકે, પરંતુ ગુમાવેલો માનવજીવ પાછો લાવી શકાતો નથી.
હવે સવાલ માત્ર રસ્તો ક્યારે બનશે તેનો નથી; સવાલ એ છે કે રસ્તો બનતા પહેલાં કેટલા પરિવારો ઉજડી જશે?
સાવલી–ઉદલપુર માર્ગ પર સર્જાયેલી પરિસ્થિતિ અંગે સંબંધિત વિભાગે તાત્કાલિક સત્તાવાર ખુલાસો કરી સલામતીનાં પગલાં જાહેર કરવા જોઈએ. અકસ્માતોમાં થયેલા મૃત્યુની ચોક્કસ વિગતો, કામની વાસ્તવિક સ્થિતિ અને નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસના આધારે જ જવાબદારો સામે કાર્યવાહી નક્કી થવી જોઈએ. જનતાને સુરક્ષિત રસ્તો આપવો એ કોઈ ઉપકાર નહીં, પરંતુ તંત્રની ફરજ છે.
નોંધ: પ્રકાશન પહેલાં છેલ્લા એક મહિનામાં થયેલા પાંચથી વધુ મોતની વિગતો, અકસ્માતોની તારીખો, ટેન્ડરની રકમ અને વધારાની ચુકવણી અંગેના દસ્તાવેજો ચકાસી લેશો. કોન્ટ્રાક્ટર કે અધિકારીઓ સામેના આક્ષેપોને તપાસમાં સાબિત થયેલા તથ્યો તરીકે નહીં, પરંતુ આક્ષેપો અને તપાસની માંગ તરીકે રજૂ કરવાથી અહેવાલ વધુ વિશ્વસનીય અને જવાબદાર બનશે.
* એક મહિનામાં પાંચથી વધુ લોકોનાં અકસ્માતમાં મોત થયાના આક્ષેપ; કરોડોના કામમાં વિલંબ, રોડ સેફ્ટીનો અભાવ અને કોન્ટ્રાક્ટરની કામગીરી સામે સવાલોનો મારો
* કામ જેટલું લંબાય, બિલ વધારવાની તક એટલી? મોંઘવારીના નામે વધારાના ભાવ મેળવવાની સંભાવનાની તપાસ જરૂરી; જવાબદાર અધિકારીઓની ભૂમિકા સામે પણ ઉઠ્યા ગંભીર પ્રશ્નો
તંત્ર માટે સીધા સવાલો
- સાવલી–ઉદલપુર રોડનું કામ નક્કી કરેલી સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કેમ થયું નથી?
- છેલ્લા એક મહિનામાં પાંચથી વધુ લોકોનાં મોત થયાના આક્ષેપોની સત્તાવાર તપાસ કરવામાં આવી છે?
- અકસ્માતગ્રસ્ત સ્થળોએ રોડ સેફ્ટી બોર્ડ, બેરિકેડિંગ અને રાત્રિના સમયે દેખાય તેવી ચેતવણી વ્યવસ્થા હતી?
- કામમાં થયેલા વિલંબ બદલ કોન્ટ્રાક્ટર સામે કરાર મુજબ પેનલ્ટી વસૂલવામાં આવી છે?
- ટેન્ડરની મૂળ રકમ કરતાં વધુ ચુકવણી થઈ છે? જો થઈ હોય, તો કયા આધાર અને મંજૂરીથી?
- કામની ગુણવત્તા અને શ્રમિકોની સલામતીની દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી કોની છે?
