ઉત્તર પ્રદેશના આગ્રામાં યમુના નદીના કિનારે આવેલો તાજમહેલ માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં પોતાની અદભુત સ્થાપત્યકળા માટે પ્રખ્યાત છે. મુઘલ સ્થાપત્યની આ અદ્ભુત રચનાને વર્ષ 1983માં યુનેસ્કોએ વિશ્વ ધરોહરનો દરજ્જો આપ્યો હતો.
મુઘલ બાદશાહ શાહજહાંએ પોતાની પત્ની મુમતાઝ મહેલની યાદમાં તાજમહેલનું નિર્માણ કરાવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. સફેદ સંગેમરમરથી બનેલી આ ઇમારત આજે વિશ્વભરના પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.
તાજમહેલ સાથે જોડાયેલી કેટલીક એવી વાતો છે, જે વર્ષોથી લોકોમાં ચર્ચાનો વિષય રહી છે. જોકે, તેમાંની કેટલીક બાબતો લોકપ્રિય માન્યતાઓ છે અને દરેક દાવાને ઐતિહાસિક પુરાવા મળતા નથી.
- શું તાજમહેલની છતમાંથી પાણી ટપકે છે?
તાજમહેલ સાથે જોડાયેલી એક પ્રચલિત વાત એવી છે કે વરસાદ દરમિયાન તેની છતમાંથી પાણીનાં ટીપાં મુમતાઝ મહેલની કબર તરફ પડે છે. આ અંગે અલગ-અલગ દાવાઓ કરવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો તેને ઈરાદાપૂર્વક બનાવવામાં આવેલી રચના સાથે જોડે છે, જ્યારે અન્ય લોકો સ્થાપત્યની રચના અને પાણીના પ્રવાહને કારણ ગણાવે છે.
જોકે, આ બાબત અંગે ચોક્કસ ઐતિહાસિક પુરાવા હોવાનો દાવો કરવો યોગ્ય નથી.
- તાજમહેલ અને કૂતુબ મિનારની ઊંચાઈ અંગે રસપ્રદ વાત
તાજમહેલ અને દિલ્હીની કૂતુબ મિનાર બંને ભારતની જાણીતી ઐતિહાસિક રચનાઓ છે. તાજમહેલનો મુખ્ય ગુંબજ ધરાવતો સમગ્ર માળખો અને કૂતુબ મિનારની ઊંચાઈની સરખામણી અંગે અલગ-અલગ આંકડા જોવા મળે છે.
એટલે બંનેની ઊંચાઈ અંગેની લોકપ્રિય માહિતીનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે માપવાની પદ્ધતિ અને કયા ભાગની ઊંચાઈ ગણવામાં આવી છે તે ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
- દિવસ દરમિયાન બદલાતો દેખાય છે તાજમહેલનો રંગ!
તાજમહેલ સફેદ સંગેમરમરથી બનેલો હોવા છતાં દિવસના અલગ-અલગ સમયે તેનો દેખાવ બદલાતો જોવા મળે છે.
સવારના સૂર્યપ્રકાશમાં તે હળવો ગુલાબી અથવા સોનેરી આભા ધરાવતો દેખાઈ શકે છે. દિવસ દરમિયાન તેજસ્વી સફેદ અને સાંજના સમયે ફરી અલગ રંગછટા જોવા મળે છે. ચાંદની રાત્રે તો તાજમહેલનો નજારો વધુ જાદુઈ બની જાય છે.
આ રંગબેરંગી દેખાવ પાછળ પ્રકાશ, વાતાવરણ અને સફેદ સંગેમરમરની સપાટી પર પડતી કિરણોની અસર મહત્વની છે.
- શું શાહજહાંએ કારીગરોના હાથ કપાવી નાખ્યા હતા?
તાજમહેલ સાથે જોડાયેલી સૌથી જાણીતી લોકકથાઓમાંની એક છે કે તાજમહેલ બનાવનારા કારીગરોના હાથ શાહજહાંએ કપાવી નાખ્યા હતા, જેથી તેઓ ફરી આવી ઇમારત બનાવી ન શકે.
પરંતુ આ દાવાને સમર્થન આપતો વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક પુરાવો મળતો નથી. તેથી આ વાતને ઐતિહાસિક હકીકત કરતાં લોકપ્રચલિત કથા તરીકે જોવામાં આવે છે.
- તાજમહેલના પાયામાં લાકડાનો ઉપયોગ?
તાજમહેલના પાયા સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ વાત એવી છે કે તેના પાયાના કેટલાક ભાગોમાં લાકડાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે.
યમુના નદીની નજીકની જમીન અને ભેજ સાથે આ લાકડાના પાયાને જોડીને અનેક દાવાઓ કરવામાં આવે છે. જોકે, “યમુના નદીનું પાણી ન હોય તો તાજમહેલ તૂટી પડે” જેવી વાતને સીધી ઐતિહાસિક હકીકત તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી.
તાજમહેલની મજબૂતી અને સંરક્ષણ પાછળ તેની સમગ્ર પાયાની રચના, માળખાકીય તકનીક અને જમીનની પરિસ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે.
- તાજમહેલમાં માત્ર એક જ પ્રકારનો પથ્થર વપરાયો નથી!
તાજમહેલ મુખ્યત્વે સફેદ સંગેમરમર માટે વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે. પરંતુ તેની સજાવટ અને સ્થાપત્યમાં વિવિધ પ્રકારના પથ્થરો તથા કિંમતી-અર્ધકિંમતી પથ્થરોનો ઉપયોગ થયો હોવાનું ઐતિહાસિક વર્ણનોમાં જોવા મળે છે.
ભારત ઉપરાંત એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી બાંધકામ અને સજાવટની સામગ્રી લાવવામાં આવી હોવાનું પણ જણાવવામાં આવે છે. વિવિધ રંગના પથ્થરોની જડાઈ અને નકશીકામ તાજમહેલની સુંદરતામાં મહત્વનો ફાળો આપે છે.
- કોઈ આધુનિક મશીન વિના એકસાથે ચાલતા ફુવારા!
તાજમહેલના બગીચા અને પરિસરમાં આવેલા ફુવારાઓની રચના પણ મુલાકાતીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.
પ્રચલિત માહિતી અનુસાર, ફુવારાઓમાં પાણીના દબાણ અને પાણીના સ્તરની રચનાનો ઉપયોગ કરીને તેમને એકસાથે કાર્યરત કરવામાં આવતા હતા. એટલે કે, આધુનિક ઇલેક્ટ્રિક પંપ જેવી ટેક્નોલોજી વગર પાણીની વ્યવસ્થિત હાઇડ્રોલિક સિસ્ટમ દ્વારા ફુવારાઓ ચલાવવામાં આવતા હોવાનું માનવામાં આવે છે.
પ્રેમ, કલા અને ઇતિહાસનું અદભુત પ્રતીક
તાજમહેલ માત્ર એક ભવ્ય ઇમારત નથી. તેની સાથે મુઘલ ઇતિહાસ, સ્થાપત્યકલા, કારીગરી, પ્રેમની લોકપ્રિય કથા અને અનેક રસપ્રદ માન્યતાઓ જોડાયેલી છે.
આ જ કારણ છે કે સદીઓ વીતી ગયા છતાં તાજમહેલ આજે પણ ભારતના સૌથી વધુ ચર્ચાતા ઐતિહાસિક સ્મારકોમાંનું એક છે અને દુનિયાભરના પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.
