તેહરાન,
ઈરાનના એક સાંસદે જણાવ્યું છે કે, ઈરાને ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારના વેપારી જહાજોને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) માંથી પસાર થવા પરના પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. આ વ્યવસ્થાનો ઉદ્દેશ્ય તેહરાનના રાજદ્વારી અને આર્થિક હિતોનેસાધવાનો છે; જેમાં ભારતીય જહાજોને મળેલી મુક્તિનો એક હેતુ ઈરાનમાંદવાઓનો પુરવઠો પહોંચાડવામાં મદદ કરવાનો પણ છે.
ઈરાનીસંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અમીર હયાત-મોઘદ્દમે જણાવ્યું હતું કે, આ ચાર દેશોના જહાજો અન્ય વેપારી જહાજો પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોનો સામનો કર્યા વિના આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈ શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે જ્યારે આ સામુદ્રધુનીમાંથી થતા જહાજી પરિવહન પર દબાણ છે, તેવા સમયે તેમનું આ નિવેદન આવ્યું છે.
ઈરાને ચાર દેશોના જહાજોનેહોર્મુઝમાંથી પસાર થવાની છૂટ આપી છે.
‘ઈરાનિયનસ્ટુડન્ટ્સન્યૂઝ એજન્સી’ (ISNA) સાથેની એક મુલાકાતમાં, હયાત-મોઘદ્દમે કહ્યું કે ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારનાજહાજો હાલમાં પરિવહન પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત છે.
તેમણે કહ્યું, “અમે હાલમાં ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારને હોર્મુઝનીસામુદ્રધુનીમાં પરિવહન પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. આ દેશોના જહાજોમુક્તપણે પસાર થાય છે અને અમેરિકનો પણ તેમને રોકતા નથી.”
તેમણે જણાવ્યું કે આ મુક્તિઓઈરાનની રાજદ્વારી અને આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ સાથે જોડાયેલી છે. ભારતીય જહાજો માટેની આ વ્યવસ્થાનો હેતુ ભારતમાંથીદવાઓની આયાતને સરળ બનાવવાનો છે, જ્યારે ચીની જહાજોને મળેલી મુક્તિનો ઉદ્દેશ્ય બેઇજિંગનું રાજકીય સમર્થન મેળવવાનો છે.
ઈરાન ભારતીય અને ચીની જહાજો પાસેથી પરિવહન શુલ્ક (transit fees) વસૂલે છે.
હયાત-મોઘદ્દમે જણાવ્યું કે ઈરાન આ સામુદ્રધુનીનો ઉપયોગ કરતા ભારતીય અને ચીની જહાજો પાસેથી પરિવહન શુલ્ક વસૂલે છે. જોકે, કતારનાજહાજોને કોઈ પણ શુલ્ક ચૂકવ્યા વિના પસાર થવાની મંજૂરી છે.
આ ટિપ્પણીઓ એવા સમયે આવી છે જ્યારે પર્શિયનગલ્ફનેગલ્ફ ઓફ ઓમાન અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતા આ જળમાર્ગમાં વેપારી જહાજો સતત પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહ્યા છે
યુરોપિયન યુનિયને જણાવ્યું છે કે ઈરાનના’ઈસ્લામિકરિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ’ (IRGC) ની નૌકાદળે એક એવી પ્રણાલી લાગુ કરી છે, જેના હેઠળ જહાજોએ પસાર થવાની પરવાનગી મેળવવા માટે પોતાની ઓળખની વિગતો તેમજ તેમના કાર્ગો (માલસામાન) અને ગંતવ્ય સ્થાન વિશેની માહિતી આપવી પડે છે.
ભારત માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ભારત માટે ઊર્જા પુરવઠાનો એક મુખ્ય માર્ગ છે. ભારત તેના વપરાશના લગભગ ૯૦ ટકા ક્રૂડઓઈલ (કાચું તેલ)ની આયાત કરે છે, અને હાલમાં આ આયાતનો લગભગ ૩૦ ટકા હિસ્સો આ સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થાય છે.
ભૂતકાળમાં ભારત આ માર્ગ પર ખૂબ જ નિર્ભર હતું, જ્યારે તેની લગભગ 70 ટકા ક્રૂડ ઓઇલ આયાત હોર્મુઝ દ્વારા થતી હતી. ત્યારથી નવી દિલ્હીએ તેના પુરવઠાસ્ત્રોતોનેવૈવિધ્યસભરબનાવ્યા છે, રશિયા, યુનાઇટેડસ્ટેટ્સ, પશ્ચિમ આફ્રિકા અને સંયુક્ત આરબઅમીરાતમાંફુજૈરાહથી ખરીદી વધારી છે.
ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલી આ સામુદ્રધુની પશ્ચિમ એશિયાઈ દેશોમાં ઉદ્ભવતા વૈશ્વિક દરિયાઈ તેલ પુરવઠાના લગભગ એક ચતુર્થાંશ ભાગનું વહન કરે છે. તેથી, આ માર્ગ દ્વારા શિપિંગમાં કોઈપણ વિક્ષેપ ઉર્જા પુરવઠા અને વ્યાપક વૈશ્વિક વેપારને અસર કરી શકે છે.
શિપિંગ પ્રતિબંધોનાવિકોની સલામતી અંગે ચિંતાઓઉભી કરે છે
ફેબ્રુઆરીમાં શરૂ થયેલા પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ વચ્ચે આ પ્રતિબંધો આવ્યા છે. ઇન્ટરનેશનલમેરીટાઇમઓર્ગેનાઇઝેશન (IMO) અનુસાર, સંઘર્ષની શરૂઆત અને ઓગસ્ટ વચ્ચે વેપારી જહાજો પર ઓછામાં ઓછા 70 હુમલા નોંધાયા હતા, જેમાં 19 નાવિક માર્યા ગયા હતા.
સંઘર્ષમાં અત્યાર સુધીમાં માર્યા ગયેલા 24 ભારતીયોમાં પંદર નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
